Koń na emeryturze: miejsce i koszt utrzymania, wyłączenie z uboju, eutanazja i formalności po śmierci konia

Przykład sytuacji

Przykładowa sytuacja: dwudziestotrzyletnia klacz szkółkowa kończy pracę

Ośrodek ma dwudziestotrzyletnią klacz szkółkową, która z powodu zmian w stawach nie może już chodzić pod dziećmi. Zarządzający ośrodkiem rozważa sprzedaż, oddanie klaczy w użyczenie albo pozostawienie jej na emeryturze w ośrodku. Liczy roczny koszt utrzymania, ustala z lekarzem weterynarii plan łagodzenia bólu i zapisuje w karcie konia, kiedy znów razem ocenią stan klaczy.

Co ustalić wcześniej

1. 01

   Gdzie koń spędzi emeryturę

   Koń na emeryturze może zostać w ośrodku, zamieszkać w pensjonacie dla starszych koni albo przejść pod opiekę innej osoby na podstawie umowy użyczenia lub dzierżawy. Takie umowy opisują poradniki Dzierżawa konia oraz Kupno i sprzedaż konia. Przed decyzją należy policzyć roczny koszt w kalkulatorze Koszt utrzymania konia. Plan kontroli zdrowia i żywienia konkretnego konia ustala się z lekarzem weterynarii, a pielęgnację kopyt z kowalem.

2. 02

   Koń na emeryturze nadal wymaga opieki

   Koń jest zwierzęciem gospodarskim (ustawa o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich, art. 2 pkt 1). Kto utrzymuje zwierzęta gospodarskie, musi zapewnić im opiekę i właściwe warunki bytowania (ustawa o ochronie zwierząt, art. 12 ust. 1). Porzucenie zwierzęcia przez właściciela albo osobę, pod której opieką pozostaje, jest znęcaniem się nad zwierzęciem (art. 6 ust. 2 pkt 11). Oddając konia innej osobie, zawiera się umowę określającą, kto odpowiada za jego utrzymanie i leczenie.

3. 03

   Wpis o wyłączeniu z uboju

   W paszporcie zapisuje się, czy koń jest przeznaczony do uboju w celu spożycia przez ludzi. W nowszych wzorach paszportu jest to sekcja II, w starszych może to być inna sekcja dotycząca leczenia. Jeżeli koń jest przeznaczony do uboju, a potrzebuje leku, po którym musi zostać z uboju wyłączony, i właściciel zgadza się na takie leczenie, lekarz weterynarii przed leczeniem wpisuje wyłączenie do paszportu (rozporządzenie 2021/963, art. 39 ust. 2). W ciągu 7 dni od podpisania wpisu należy zgłosić tę informację do bazy ARiMR przez internet albo złożyć paszport w związku hodowców koniowatych (art. 41 ust. 1; ARiMR: obowiązki posiadacza). Związek zgłasza informację do bazy w ciągu 2 dni od jej pozyskania, chyba że posiadacz zrobił to sam (ustawa o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, art. 35 ust. 2). Wpisu nie można cofnąć, dlatego przed proponowanym leczeniem należy omówić z lekarzem weterynarii jego wpływ na status konia.

4. 04

   Ocena stanu konia i eutanazja

   Z lekarzem weterynarii ustala się, po jakich objawach widać, że koń cierpi mimo leczenia, na przykład: czy je, czy wstaje i porusza się, czy leki łagodzą ból. Obserwacje zapisuje się w karcie konia. Prawo dopuszcza eutanazję konia, w języku ustawy: uśmiercenie zwierzęcia gospodarskiego (ustawa o ochronie zwierząt, art. 6 ust. 1 pkt 1). Może się ona odbyć wyłącznie w sposób humanitarny, z minimum cierpienia fizycznego i psychicznego (art. 33 ust. 1a). Gdy trzeba bezzwłocznie zakończyć cierpienie konia, potrzebę uśmiercenia stwierdza lekarz weterynarii albo inna osoba wskazana w ustawie, a środek usypiający podaje lekarz weterynarii (art. 33 ust. 3 i 4).

5. 05

   Planowana eutanazja: co przygotować

   W przypadku planowanej eutanazji z lekarzem weterynarii uzgadnia się dzień i miejsce, do którego dojedzie samochód zakładu odbierającego zwłoki. Należy też ustalić, kto zostanie przy koniu, a przed wizytą lekarza przygotować paszport konia i numer telefonu zakładu.

6. 06

   Po śmierci konia

   Odbiór zwłok zleca się uprawnionemu zakładowi. Przy korzystaniu z pomocy ARiMR należy wybrać zakład, który ma umowę z Agencją na dany rok; listę telefonów zgłoszeniowych publikuje ARiMR. Paszport przekazuje się razem ze zwłokami: trafia z nimi do zakładu przetwórczego albo spalarni. Zakład unieważnia paszport i zwraca go właściwemu organowi, a pod nadzorem urzędowego lekarza weterynarii odzyskuje i niszczy transponder, a jego numer zgłasza do bazy w ciągu 2 dni. Posiadacz konia zgłasza padnięcie albo zabicie konia do bazy ARiMR w ciągu 7 dni od zdarzenia (ARiMR: obowiązki posiadacza). ARiMR przekazuje informację o śmierci konia związkowi hodowców, który wydał paszport (ustawa o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, art. 36). Pochówek konia jest możliwy tylko za zezwoleniem właściwego organu (rozporządzenie 1069/2009, art. 19 ust. 1 lit. a); należy o to wcześniej zapytać powiatowego lekarza weterynarii.

7. 07

   Kto płaci za odbiór zwłok

   ARiMR pokrywa koszty zbioru i transportu padłego konia oraz do 75% kosztów jego unieszkodliwienia. Pomoc przysługuje producentowi rolnemu, który prowadzi gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym albo dział specjalny produkcji rolnej i spełnia kryterium mikro-, małego lub średniego przedsiębiorstwa. Jeżeli producent jest podatnikiem VAT, dofinansowanie nie obejmuje kwoty tego podatku (ARiMR, dofinansowanie w 2026 r.). Właściciel, który nie spełnia tych warunków, płaci za odbiór i unieszkodliwienie zwłok według cennika zakładu.

Kto odpowiada i jaki zapis zachować

Przepisy i zasady w praktyce

Gdy pojawia się problem

• Koń szkółkowy nie może już pracować, a ośrodek nie ma dla niego miejsca. Należy znaleźć pensjonat albo osobę, która weźmie konia w użyczenie, i zawrzeć pisemną umowę. Konia nie oddaje się bez ustalenia, kto za niego odpowiada.
• Lekarz weterynarii proponuje lek, który wymaga wyłączenia z uboju. Decyzję należy podjąć przed leczeniem, bo wpisu nie można cofnąć. W ciągu 7 dni od wpisu zgłasza się go do bazy ARiMR albo składa paszport w związku hodowców.
• Koń padł w nocy, a paszportu nie ma w stajni. Odbiór zwłok zgłasza się do zakładu. Jeżeli zakład odbierze zwłoki bez paszportu, poinformuje o tym powiatowego lekarza weterynarii. Paszport należy odszukać albo wyjaśnić sprawę ze związkiem hodowców.

Lista do rozmowy

Uzgodnione przed rozpoczęciem

Gdy koń kończy pracę, ustala się:

Zaznacza się to, co już ustalono. Najważniejsze ustalenia zapisuje się w umowie albo regulaminie.

Powiązanie ze standardem

Standard EQM-S wymaga, aby ośrodek prowadził kartę konia z informacjami o jego zdrowiu, leczeniu i ograniczeniach w użytkowaniu oraz przestrzegał ograniczeń zaleconych przez lekarza weterynarii (009-4.4). Standard nie określa, co ośrodek ma zrobić z koniem kończącym pracę.