Dzierżawa konia: najem, użyczenie czy dzierżawa? Kto płaci za weterynarza i kto odpowiada za szkody

Przykład sytuacji

Przykładowa sytuacja: kolka w trzecim miesiącu „dzierżawy”

Właścicielka wałacha oddała go bezpłatnie rodzicowi nastolatki. Córka może na nim jeździć, a rodzic płaci zwykłe koszty utrzymania: pensjonat i kowala. Koń zostaje w tej samej stajni. Umowy na piśmie nie ma. W trzecim miesiącu koń przechodzi kolkę i leczenie w klinice kosztuje kilka tysięcy złotych. Każda strona uważa, że rachunek powinna zapłacić druga.

Co ustalić wcześniej

1. 01

   Jaka to umowa

   Kodeks cywilny rozróżnia trzy umowy. Najem to oddanie rzeczy do używania za czynsz (art. 659). Dzierżawa to oddanie rzeczy do używania i pobierania pożytków za czynsz (art. 693). Użyczenie to bezpłatne używanie rzeczy (art. 710). Koń nie jest rzeczą, ale w sprawach nieuregulowanych w ustawie o ochronie zwierząt stosuje się do niego odpowiednio przepisy o rzeczach (ustawa o ochronie zwierząt, art. 1). Jeżeli koń jest oddawany wyłącznie do jazdy za czynsz, umowa jest najmem; czynsz może być pieniężny albo polegać na innych świadczeniach. Jeżeli biorący korzysta z konia bezpłatnie i pokrywa tylko zwykłe koszty jego utrzymania, umowa odpowiada użyczeniu (art. 713), o ile strony nie uzgodniły dodatkowego wynagrodzenia za korzystanie. Dzierżawą może być odpłatne oddanie klaczy do hodowli z prawem do źrebiąt.

2. 02

   Kto płaci za leczenie

   Przy użyczeniu biorący ponosi zwykłe koszty utrzymania konia; mogą do nich należeć pensjonat, pasza, rutynowa pielęgnacja kopyt i profilaktyka. Czy leczenie jest zwykłym kosztem, czy innym wydatkiem, zależy od jego charakteru i okoliczności. Jeżeli strony nie uzgodniły inaczej, do innych wydatków stosuje się odpowiednio przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia. Biorący może żądać zwrotu takiego wydatku, jeżeli spełnione są warunki tych przepisów (art. 713 i 752–754). Przy najmie wynajmujący, czyli zwykle właściciel, ma co do zasady utrzymywać konia w stanie przydatnym do umówionego użytku; najemcę obciążają drobne nakłady związane ze zwykłym używaniem (art. 662). Brak wyraźnych ustaleń zwiększa ryzyko sporu o rozliczenie leczenia. W umowie wskazuje się, kto płaci za rutynową opiekę weterynaryjną i za leczenie, do jakiej kwoty biorący może sam zlecić leczenie i kto decyduje o operacji.

3. 03

   Kto odpowiada za szkodę wyrządzoną przez konia

   Za szkodę wyrządzoną przez konia odpowiada osoba, która go chowa, czyli sprawuje nad nim pieczę i zapewnia mu utrzymanie, albo się nim posługuje, także gdy koń uciekł lub się zabłąkał. Odpowiedzialność może więc dotyczyć także biorącego konia. Osoba ta nie odpowiada, jeżeli wykaże, że ani ona, ani osoby, za które odpowiada, nie ponoszą winy. Nawet wtedy poszkodowany może żądać naprawienia szkody, gdy wymagają tego zasady współżycia społecznego (art. 431). Gdy szkoda wynika z kierowania koniem przez człowieka, zastosowanie mogą mieć także inne zasady odpowiedzialności, w szczególności art. 415. Należy sprawdzić ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC): zakres ochrony poszczególnych osób i wyłączenia dotyczące korzystania z konia.

4. 04

   Gdy koń zachoruje albo dozna urazu

   Przy użyczeniu biorący może odpowiadać także za przypadkową utratę lub uszkodzenie konia. Dzieje się tak, gdy używa konia sprzecznie z umową, właściwościami lub przeznaczeniem albo gdy bez upoważnienia i bez konieczności oddaje go innej osobie do używania. Odpowiada jednak tylko wtedy, gdy do utraty lub uszkodzenia nie doszłoby przy właściwym używaniu konia albo gdyby biorący zatrzymał go u siebie (art. 714). Przy najmie i użyczeniu biorący zwraca konia w stanie niepogorszonym, ale nie odpowiada za zużycie wynikające z prawidłowego używania (art. 675 i 718). Sama choroba lub kontuzja nie przesądza o odpowiedzialności biorącego. Dlatego w umowie trzeba opisać, jak wolno używać konia: rodzaj i liczbę jazd w tygodniu, skoki i ich wysokość, wyjazdy w teren i na zawody, kto może na nim jeździć.

5. 05

   Współdzierżawa i grafik jazd

   Gdy z jednego konia korzysta kilka osób, umowa określa grafik dni, łączny limit pracy konia w tygodniu i dni odpoczynku. Limit ustala się dla konia, a nie dla każdej osoby osobno. Jeżeli kilka osób wspólnie bierze konia w użyczenie, odpowiadają wobec właściciela (użyczającego) solidarnie, czyli właściciel może żądać całości od każdej z nich; wewnętrzny podział kosztów tego nie zmienia (art. 717).

6. 06

   Stan konia przy wydaniu i zwrocie

   Należy opisać stan konia w dniu wydania: kondycję, znane schorzenia, ograniczenia zalecone przez lekarza weterynarii i stan kopyt. Do opisu dołącza się zdjęcia z datą. Przy najmie domniemywa się, że koń został wydany w stanie dobrym i przydatnym do umówionego użytku; domniemanie można obalić dowodami (art. 675 § 3). Bez takiego opisu trudniej wykazać, że schorzenie lub uraz istniały już w dniu wydania.

7. 07

   Zakończenie umowy

   Umowa określa okres obowiązywania, termin wypowiedzenia i to, co dzieje się z koniem, gdy biorący przestaje płacić albo koń nie może dalej pracować. Bez uzgodnionego terminu zastosowanie mają zasady ustawowe: przy najmie na czas nieoznaczony z czynszem miesięcznym to miesiąc naprzód na koniec miesiąca kalendarzowego, na przykład wypowiedzenie złożone we wrześniu kończy najem 31 października (art. 673). Najem na czas oznaczony można wypowiedzieć tylko w przypadkach określonych w umowie i na podstawach ustawowych. Użyczenie bez oznaczonego czasu kończy się, gdy biorący zrobił z konia umówiony użytek albo gdy minął czas, w którym mógł to zrobić (art. 715). Właściciel może żądać wcześniejszego zwrotu konia, gdy biorący używa go sprzecznie z umową, właściwościami lub przeznaczeniem, oddaje go innej osobie bez upoważnienia i bez konieczności albo gdy koń stał się właścicielowi potrzebny z powodów nieprzewidzianych przy zawarciu umowy (art. 716).

Kto odpowiada i jaki zapis zachować

Przepisy i zasady w praktyce

Gdy pojawia się problem

• Umowa jest tylko ustna. Należy ją spisać teraz, łącznie z kosztami leczenia i sposobem używania konia; ustne ustalenia trudno udowodnić.
• Koń wymaga kosztownego leczenia, a umowa milczy. Wydatek kwalifikuje się jako zwykły koszt utrzymania albo inny wydatek i rozlicza według rodzaju umowy; na przyszłość do umowy wpisuje się limit kwoty na jedno zdarzenie i osobę decydującą o leczeniu powyżej limitu.
• Biorący pozwala jeździć na koniu znajomym. Przy użyczeniu oddanie konia innej osobie bez upoważnienia może zwiększyć odpowiedzialność biorącego za utratę lub uszkodzenie konia; w umowie należy wpisać, kto może jeździć.
• Koń kopnął innego konia lub człowieka. Ustala się, kto w chwili zdarzenia utrzymywał konia albo się nim posługiwał i czyje ubezpieczenie OC obejmuje zdarzenie.

Wzór umowy

UMOWA [NAJMU / UŻYCZENIA] KONIA
(wzór EQM-S do uzupełnienia, stan prawny na dzień 6.10.2026)

Jak korzystać z wzoru: wzór obejmuje najem i użyczenie konia, nie dzierżawę hodowlaną. Wybierz właściwe warianty, uzupełnij pola w nawiasach kwadratowych i usuń niewykorzystane. Jeżeli umowę zawiera przedsiębiorca, na przykład stajnia, z konsumentem, uzupełnij ją o informacje i pouczenia wymagane przepisami o prawach konsumenta. Jeżeli małoletni mający ograniczoną zdolność do czynności prawnych podpisuje umowę samodzielnie, potrzebna jest zgoda przedstawiciela ustawowego; gdy umowa przekracza zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka, potrzebne jest zezwolenie sądu opiekuńczego.

Zawarta w dniu [data] w [miejscowość] pomiędzy:
[imię i nazwisko albo nazwa, adres, PESEL albo NIP; przy osobie prawnej także: reprezentowana przez imię, nazwisko, funkcja lub podstawa pełnomocnictwa] — właścicielem konia, zwanym dalej „Właścicielem”,
a
Wariant 1 — stroną jest osoba pełnoletnia: [imię i nazwisko, adres, PESEL], zwanym dalej „Biorącym”. Z konia może korzystać także małoletni [imię i nazwisko], wskazany w § 3 ust. 4.
Wariant 2 — stroną jest małoletni: [imię i nazwisko, data urodzenia], reprezentowanym przy zawarciu umowy przez [imię i nazwisko przedstawiciela ustawowego i podstawa reprezentacji], zwanym dalej „Biorącym”. Przedstawiciel ustawowy podpisuje umowę w imieniu małoletniego.
Wariant 3 — stroną jest małoletni mający ograniczoną zdolność do czynności prawnych: [imię i nazwisko, data urodzenia], zwanym dalej „Biorącym”, który podpisuje umowę samodzielnie za zgodą przedstawiciela ustawowego [imię i nazwisko]; przedstawiciel ustawowy potwierdza zgodę podpisem obok podpisu małoletniego.

§ 1. Koń
1. Przedmiotem umowy jest koń: imię [ ], płeć [ ], rok urodzenia [ ], numer UELN [ ], numer paszportu [ ].
2. Stan konia w dniu wydania opisuje załącznik nr 1 (kondycja, znane schorzenia, ograniczenia zalecone przez lekarza weterynarii, stan kopyt). Do załącznika dołącza się zdjęcia z datą wykonania.
3. Paszport konia przechowuje [osoba i miejsce]. Osoba przechowująca zapewnia możliwość jego niezwłocznego okazania w miejscu utrzymania konia lekarzowi weterynarii i właściwym organom, a przed przewozem przekazuje go osobie odpowiedzialnej za przewóz, chyba że przepisy przewidują odstępstwo.

§ 2. Rodzaj umowy i opłaty
Wybierz jeden wariant i usuń drugi:
Wariant A — najem: Właściciel oddaje konia Biorącemu do używania, a Biorący płaci Właścicielowi czynsz w wysokości [kwota] zł miesięcznie, do [dzień] dnia każdego miesiąca [z góry za bieżący miesiąc / za miesiąc poprzedni], na rachunek [numer].
Wariant B — użyczenie: Właściciel oddaje konia do bezpłatnego używania. Biorący nie płaci czynszu i ponosi zwykłe koszty utrzymania konia wymienione w § 4 ust. 1.

§ 3. Miejsce utrzymania i sposób używania
1. Koń przebywa w stajni [nazwa i adres]. Zmiana stajni wymaga pisemnej zgody Właściciela.
2. Biorący może używać konia do: [rekreacja / treningi ujeżdżenia / skoki do wysokości ... cm / jazdy w teren / zawody na poziomie ...].
3. Koń pracuje najwyżej [liczba] dni w tygodniu, najwyżej [czas] dziennie; [dzień lub dni] w tygodniu są dniami odpoczynku. Limity dotyczą łącznej pracy konia pod wszystkimi jeźdźcami, także pod Właścicielem. Koń nie pracuje w razie choroby, bólu, zmęczenia lub przeciwwskazań weterynaryjnych, nawet w granicach limitów.
4. Na koniu mogą jeździć wyłącznie: Biorący oraz [imiona i nazwiska osób albo „nikt inny”]. Oddanie konia do używania innej osobie wymaga pisemnej zgody Właściciela.
5. Właściciel może korzystać z konia w dniach: [dni albo „nie korzysta”], w granicach limitów z ust. 3.

§ 4. Koszty
1. Biorący pokrywa: [pensjonat / pasza / ściółka / kowal / rutynowe szczepienia i odrobaczanie / ubezpieczenie ...].
2. Właściciel pokrywa: [ ... ].
3. Koszty leczenia konia pokrywa [Właściciel / Biorący / strony po połowie / Biorący do kwoty ... zł, powyżej tej kwoty Właściciel]. Kwota, o której mowa w zdaniu pierwszym, dotyczy [jednego zdarzenia chorobowego / całego okresu umowy]. Podział kosztów leczenia nie zwalnia żadnej ze stron z odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę i nie ogranicza ustawowych uprawnień konsumenta.
4. Biorący może samodzielnie zlecić leczenie do kwoty [kwota] zł na jedno zdarzenie. Powyżej tej kwoty oraz przed operacją lub przewozem do kliniki uzyskuje zgodę Właściciela. Jeżeli kontakt z Właścicielem jest niemożliwy, a zwłoka zagraża życiu konia lub powoduje jego cierpienie, Właściciel upoważnia Biorącego do zlecenia niezbędnej pomocy w zakresie wskazanym przez lekarza weterynarii. Koszty rozlicza się zgodnie z ust. 3.
5. Uśmiercenie konia (eutanazja) jest dopuszczalne wyłącznie na zasadach ustawy o ochronie zwierząt. Jeżeli konieczne jest natychmiastowe uśpienie konia, aby zakończyć jego cierpienie, decyzję podejmuje lekarz weterynarii zgodnie z tą ustawą.

§ 5. Zdrowie konia i zdarzenia
1. Biorący niezwłocznie informuje Właściciela o objawach choroby, kulawiźnie, urazie i każdym zdarzeniu z udziałem konia.
2. Biorący nie podaje koniowi leków wydawanych na receptę bez zalecenia lekarza weterynarii.
3. Ograniczenia w używaniu konia zalecone przez lekarza weterynarii wiążą obie strony.

§ 6. Odpowiedzialność i ubezpieczenie
1. Strony przyjmują do wiadomości, że za szkodę wyrządzoną przez konia odpowiada osoba, która go chowa albo się nim posługuje, na zasadach art. 431 Kodeksu cywilnego, a także na innych zasadach przewidzianych w przepisach.
2. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej obejmujące konia ma [Właściciel / Biorący / obie strony]; ubezpieczyciel: [nazwa], numer polisy: [ ]. Zakres ochrony wynika z polisy.
3. Ubezpieczenie konia (na wypadek śmierci lub utraty konia albo kosztów leczenia): [kto, ubezpieczyciel, numer polisy / koń nie jest ubezpieczony].
4. Biorący zwraca konia w stanie niepogorszonym, z wyłączeniem zużycia będącego następstwem prawidłowego używania, zgodnie z art. 675 Kodeksu cywilnego przy najmie albo art. 718 przy użyczeniu. Przy użyczeniu odpowiedzialność za przypadkową utratę lub uszkodzenie konia określa art. 714 Kodeksu cywilnego.

§ 7. Czas trwania i zakończenie
1. Umowa obowiązuje [od [data] do [data] / od [data] na czas nieoznaczony].
2. Przy umowie na czas nieoznaczony każda ze stron może ją wypowiedzieć z zachowaniem [liczba] dni wypowiedzenia. Najem na czas oznaczony może być wypowiedziany z zachowaniem tego terminu z ważnych przyczyn, w szczególności trwałej utraty możliwości uzgodnionego korzystania z konia albo istotnego naruszenia obowiązków przez drugą stronę mimo wezwania do usunięcia naruszenia. Przy użyczeniu na czas oznaczony strony mogą wypowiedzieć umowę z zachowaniem [liczba] dni wypowiedzenia. Postanowienie nie ogranicza ustawowych podstaw wcześniejszego zakończenia umowy.
3. Przy najmie Właściciel może wypowiedzieć umowę bez zachowania terminu, jeżeli Biorący mimo upomnienia nadal używa konia sprzecznie z umową lub przeznaczeniem, zaniedbuje go w sposób narażający go na utratę lub uszkodzenie albo pozostaje w zwłoce z czynszem za co najmniej dwa pełne okresy płatności. Przy użyczeniu Właściciel może żądać zwrotu konia na podstawach przewidzianych w art. 716 Kodeksu cywilnego. Nieuregulowanie przez Biorącego kosztów, które pokrywa zgodnie z § 4, uprawnia Właściciela do wypowiedzenia umowy bez zachowania terminu po bezskutecznym upływie dodatkowego terminu [liczba] dni wyznaczonego w wezwaniu do zapłaty.
4. Wypowiedzenie składa się w formie dokumentowej, w szczególności wiadomością e-mail umożliwiającą ustalenie nadawcy, na adres drugiej strony: [adresy e-mail].
5. Przy zwrocie strony sporządzają protokół zwrotu z opisem stanu konia (załącznik nr 2).

§ 8. Postanowienia końcowe
1. Zmiany umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. Równoważna jest forma elektroniczna z kwalifikowanym podpisem elektronicznym; zwykła wiadomość e-mail nie wystarcza do zmiany umowy.
2. W sprawach nieuregulowanych stosuje się właściwe przepisy Kodeksu cywilnego, ustawy o ochronie zwierząt oraz inne obowiązujące przepisy. Jeżeli umowę zawiera przedsiębiorca z konsumentem, stosuje się także przepisy chroniące konsumenta; umowa nie ogranicza praw, których konsument nie może się zrzec.
3. Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej strony.

Podpis Właściciela: ....................          Podpis Biorącego albo przedstawiciela ustawowego w jego imieniu: ....................

Załącznik nr 1 — opis stanu konia przy wydaniu (data, kondycja, schorzenia, ograniczenia, kopyta, zdjęcia).
Załącznik nr 2 — protokół zwrotu konia.

Wzór jest punktem wyjścia do własnych ustaleń. Wybierz wariant najmu albo użyczenia, uzupełnij pola w nawiasach kwadratowych i usuń niepotrzebne. W nietypowej sprawie skonsultuj umowę z prawnikiem.

Lista do rozmowy

Uzgodnione przed rozpoczęciem

Co ustalić w umowie

Zaznacza się to, co już ustalono. Najważniejsze ustalenia zapisuje się w umowie albo regulaminie.

Powiązanie ze standardem

Standard EQM-S nie reguluje takich umów. Ustalenia z umowy stajnia pensjonatowa może wpisać do karty konia (009-4.4) i uwzględnić przy limitach pracy koni (002-4.2). Punkt 002-4.2 dotyczy koni używanych do zajęć; zalecenie ustalenia łącznego obciążenia konia prywatnego jest praktyczną wskazówką poradnika.