Jak zatrudnić stajennego? Umowa, wynagrodzenie, praca w niedziele i bezpieczeństwo

Przykład sytuacji

Przykładowa sytuacja: jeden stajenny i niedziele właściciela

Stajnia z 20 końmi zatrudnia jednego stajennego od poniedziałku do piątku. W weekendy konie obrządza właściciel, który po trzech miesiącach jest przemęczony. Zatrudnia drugą osobę i układa grafik, w którym każdy stajenny pracuje 5 dni w tygodniu. Stajenni pracują na zmianę w soboty i co drugą niedzielę, a za każdą przepracowaną niedzielę dostają inny dzień wolny w ciągu 6 dni przed tą niedzielą albo po niej.

Co ustalić wcześniej

1. 01

   Umowa o pracę czy zlecenie

   Stajenny, który pracuje pod kierownictwem pracodawcy, w wyznaczonym przez niego miejscu i czasie, jest zatrudniony na podstawie stosunku pracy bez względu na nazwę umowy. Codzienny obrządek według grafiku i poleceń ośrodka zwykle spełnia te warunki. Przy takich warunkach nie wolno zastąpić umowy o pracę umową zlecenia (Kodeks pracy, art. 22 § 1–1²). Umowę o pracę zawiera się na piśmie. Jeżeli umowy nie zawarto na piśmie, przed dopuszczeniem stajennego do pracy potwierdza mu się na piśmie strony, rodzaj i warunki umowy (art. 29 § 2).

2. 02

   Wynagrodzenie w 2026 r.

   Od 1 stycznia 2026 r. minimalne wynagrodzenie za pracę w pełnym wymiarze czasu pracy wynosi 4806 zł brutto (rozporządzenie, § 1). Minimalna stawka godzinowa dla umów zlecenia i umów o świadczenie usług objętych ustawą o minimalnym wynagrodzeniu wynosi 31,40 zł brutto (§ 2). Przedsiębiorca prowadzący stajnię ustala w umowie zlecenia sposób potwierdzania liczby przepracowanych godzin i przechowuje te dokumenty przez 3 lata od dnia, w którym wynagrodzenie stało się wymagalne (ustawa o minimalnym wynagrodzeniu, art. 8a–8c).

3. 03

   Pensja w pieniądzu, mieszkanie jako dodatek

   Wynagrodzenie wypłaca się w pieniądzu. Częściowa wypłata w innej formie jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy przewidują to ustawowe przepisy prawa pracy albo układ zbiorowy pracy (art. 86 § 2). Bez takiej podstawy mieszkanie, wyżywienie albo jazdy nie mogą zastępować pieniężnej wypłaty i mogą być tylko dodatkiem do pensji. Ich wartość może być przychodem pracownika (ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 11 ust. 1); sposób rozliczenia ustala się z biurem rachunkowym.

4. 04

   Praca w niedziele

   Praca w niedziele i święta jest dozwolona w rolnictwie i hodowli (art. 151¹⁰ pkt 8). Za pracę w niedzielę pracodawca zapewnia inny dzień wolny w ciągu 6 dni przed tą niedzielą albo po niej. Jeżeli to niemożliwe, pracownikowi przysługuje dzień wolny do końca okresu rozliczeniowego, a w ostateczności dodatek do wynagrodzenia (art. 151¹¹). Pracownik pracujący w niedziele powinien mieć co najmniej jedną wolną niedzielę na 4 tygodnie; nie dotyczy to systemu pracy w piątki, soboty, niedziele i święta (art. 144 i 151¹²).

5. 05

   Czas pracy i odpoczynek

   W podstawowym systemie czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w okresie rozliczeniowym do 4 miesięcy (art. 129 § 1). Stajenny, który pracuje w sobotę i niedzielę, musi więc mieć inne dni wolne w tygodniu. Co do zasady przysługuje mu co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku na dobę i 35 godzin w tygodniu (art. 132 i 133). Godziny pracy zapisuje się w ewidencji czasu pracy (art. 149 § 1). Inne systemy czasu pracy i wyjątki opisuje Kodeks pracy.

6. 06

   Badania i szkolenie przed pierwszym dniem

   Przed dopuszczeniem do pracy osoba przyjmowana do pracy przechodzi wstępne badania lekarskie (art. 229 § 1), a pracodawca zapewnia jej szkolenie z bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP) (art. 237³ § 2). Kodeks pracy przewiduje wąskie wyjątki od obu obowiązków, głównie przy ponownym zatrudnieniu na tym samym stanowisku albo w takich samych warunkach pracy (art. 229 § 1¹–1³ i art. 237³ § 2). W stajni szkolenie obejmuje w szczególności bezpieczne prowadzenie i wiązanie koni, pracę w boksie z koniem, wynoszenie obornika oraz postępowanie w razie pożaru.

7. 07

   Stajenny przy zajęciach z dziećmi

   Jeżeli stajenny ma pomagać przy zajęciach dzieci, na przykład prowadzić kuce, obowiązują go sprawdzenia wymagane przy pracy z małoletnimi. Przed nawiązaniem stosunku pracy albo dopuszczeniem do takiej działalności ośrodek sprawdza tę osobę w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym: w rejestrze z dostępem ograniczonym i w rejestrze osób, wobec których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 wydała postanowienie o wpisie. Ta osoba przedstawia informację z Krajowego Rejestru Karnego (KRK) w zakresie przestępstw wskazanych w ustawie, a osoba mająca obywatelstwo innego państwa także informację z rejestru karnego tego państwa. Składa również oświadczenie o innych państwach, w których mieszkała w ciągu ostatnich 20 lat, wraz z informacjami z ich rejestrów karnych. Szczegółowe zasady dotyczące dokumentów zagranicznych i treści oświadczeń określa art. 21 ust. 4–8. Wydruk wyniku sprawdzenia, informacje i oświadczenia ośrodek dołącza do akt osobowych albo dokumentacji tej osoby (ustawa o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, art. 21).

8. 08

   Jak zatrzymać dobrego stajennego

   Spisana lista obrządku określa, które konie karmić i jaką paszą, które boksy sprzątać codziennie, a które raz w tygodniu. Grafik podaje się z wyprzedzeniem i nie zmienia bez rozmowy. Należy ustalić, kogo stajenny ma zawiadomić, gdy koń ma kolkę w nocy, i kto decyduje o wezwaniu lekarza weterynarii. Potrzebne są sprawne taczki, widły, oświetlenie i miejsce na przerwę. Pensję wypłaca się w terminie, a nadgodziny rozlicza zgodnie z Kodeksem pracy.

Kto odpowiada i jaki zapis zachować

Przepisy i zasady w praktyce

Gdy pojawia się problem

• Stajenny ma umowę zlecenia, ale pracuje codziennie według grafiku i poleceń ośrodka. Takie zatrudnienie jest stosunkiem pracy bez względu na nazwę umowy. Wymagana jest umowa o pracę.
• Ta sama osoba obrządza konie w każdą niedzielę. Należy jej zapewnić inny dzień wolny za każdą niedzielę i co najmniej jedną wolną niedzielę na 4 tygodnie, chyba że pracuje w systemie weekendowym. Przy jednym stajennym potrzebna jest osoba na zastępstwo.
• Stajenny pracuje stale od poniedziałku do soboty. W podstawowym systemie czasu pracy obowiązuje przeciętnie pięciodniowy tydzień pracy, więc za soboty potrzebne są inne dni wolne.
• Część pensji jest „wypłacana” w mieszkaniu i jazdach. Wynagrodzenie wypłaca się w pieniądzu; mieszkanie i jazdy mogą być dodatkiem, ale bez podstawy w ustawie albo układzie zbiorowym nie zastępują pensji.
• Nowa osoba od pierwszego dnia pracuje sama przy koniach. Najpierw badanie lekarskie i szkolenie, chyba że obejmuje ją wyjątek z Kodeksu pracy, a potem kilka dni pracy z doświadczonym stajennym.

Lista do rozmowy

Uzgodnione przed rozpoczęciem

Przed pierwszym dniem pracy stajennego należy przygotować:

Zaznacza się to, co już ustalono. Najważniejsze ustalenia zapisuje się w umowie albo regulaminie.

Powiązanie ze standardem

Standard EQM-S wymaga, aby każdy pracownik przed samodzielną pracą przy koniach został przeszkolony z bezpiecznej obsługi koni, zasad obowiązujących w stajni oraz postępowania w razie wypadku i pożaru. Szkolenie trzeba powtarzać co najmniej raz w roku (004-4.3). Osoby pracujące z małoletnimi trzeba sprawdzić w sposób wymagany przez ustawę o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (004-4.5).