Ochrona przeciwpożarowa stajni: gaśnice, siano i słoma, zakaz palenia, ewakuacja koni

W stajni trzeba zapewnić odpowiednio dobrane i dostępne gaśnice, przestrzegać zakazów używania ognia oraz prawidłowo składować siano i słomę. Wymagania zależą od przeznaczenia budynku, jego wielkości i występujących zagrożeń. Podstawą opisanych zasad jest rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 822 ze zmianami).

Zakaz palenia i otwartego ognia

Palenie tytoniu i używanie otwartego ognia w odległości mniejszej niż 10 m od miejsc, w których znajdują się palne płody rolne, jest zabronione (rozporządzenie MSWiA, § 41 ust. 3). Siano i słoma są takimi płodami, więc zakaz obejmuje pas 10 m wokół miejsc, w których leżą. Zakaz palenia w całej stajni i na jej terenie można wprowadzić jako zasadę ośrodka i oznaczyć tablicami przy wejściach.

Siano i słoma: gdzie i jak składować

Przepis o odległościach dotyczy stert, stogów i brogów na zewnątrz budynków, nie magazynu siana wewnątrz stajni. Strefa pożarowa sterty, stogu lub brogu z palnymi produktami roślinnymi nie przekracza powierzchni 1000 m² lub kubatury 5000 m³ (rozporządzenie MSWiA, § 42 ust. 1). Wybrane minimalne odległości z § 42 ust. 2 i 3 oraz z § 41 zebrano w tabeli. Dwa ostatnie wiersze dotyczą urządzeń używanych przy zbiorze, transporcie i składowaniu płodów rolnych.

Odległość sterty, stogu lub brogu	Wartość	Podstawa
od budynków z materiałów palnych	30 m	§ 42 ust. 2 pkt 1 lit. a
od budynków niepalnych z pokryciem co najmniej trudno zapalnym	20 m	§ 42 ust. 2 pkt 1 lit. b
od dróg wewnętrznych i granicy działki	10 m	§ 42 ust. 2 pkt 3
od lasów i terenów zalesionych	100 m	§ 42 ust. 2 pkt 5
między stertami stanowiącymi osobne strefy pożarowe	30 m	§ 42 ust. 2 pkt 6
pas bez materiałów palnych wokół sterty	szerokość 2 m, w odległości 3 m od obrysu	§ 42 ust. 3
silnik spalinowy od sterty lub budynku palnego	co najmniej 10 m	§ 41 ust. 1 pkt 3
silnik elektryczny od sterty lub budynku palnego	co najmniej 5 m	§ 41 ust. 1 pkt 2

Produkty roślinne składuje się w sposób uniemożliwiający ich samozapalenie, a produkty niedosuszone wymagają okresowego sprawdzania temperatury (rozporządzenie MSWiA, § 42 ust. 4); przepis nie mówi, jak często ani czym mierzyć. Poza budynkami materiałów palnych, w tym pozostałości roślinnych, nie wolno składować bliżej niż 4 m od granicy sąsiedniej działki (rozporządzenie MSWiA, § 4 ust. 1 pkt 6).

Materiałów palnych nie wolno składować w pomieszczeniach technicznych ani na nieużytkowych poddaszach i strychach (rozporządzenie MSWiA, § 4 ust. 1 pkt 12). Z tego przepisu nie wynika zgoda na magazynowanie siana na każdym poddaszu użytkowym: trzeba uwzględnić przeznaczenie pomieszczenia i pozostałe wymagania przeciwpożarowe. Materiałami niebezpiecznymi pożarowo są między innymi materiały mające skłonność do samozapalenia (rozporządzenie MSWiA, § 2 ust. 1 pkt 1 lit. g), a taką skłonność ma niedosuszone siano. Takich materiałów nie przechowuje się na poddaszach i strychach (§ 7 ust. 2). Brytyjski kodeks dobrostanu koni wydany w grudniu 2017 r. przez Defra (ministerstwo środowiska, żywności i spraw wsi) zaleca przechowywanie materiałów palnych poza stajnią i jej bezpośrednim sąsiedztwem (kodeks Defra, pkt 1.18; wytyczne zagraniczne, w Polsce niewiążące).

Gaśnice: ile, jakie i gdzie

Obiekt musi mieć gaśnice spełniające Polskie Normy, dobrane do grup pożarów, które mogą w nim wystąpić (rozporządzenie MSWiA, § 32 ust. 1 i 2). Grupa A obejmuje materiały stałe, zwykle pochodzenia organicznego, spalające się z żarzeniem (rozporządzenie MSWiA, § 32 ust. 2 pkt 1). Siano, słoma i drewno są właśnie takimi materiałami. Jeżeli w obiekcie występują materiały innych grup, dobór gaśnic obejmuje także je.

Ilość zależy od kwalifikacji strefy pożarowej. Jedna jednostka środka gaśniczego, 2 kg lub 3 dm³ (3 litry), przypada na każde 100 m² strefy w budynku niechronionej stałym urządzeniem gaśniczym, jeśli spełniony jest którykolwiek z trzech warunków: zaliczenie do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V (ZL oznacza budynki i ich części przeznaczone dla ludzi); funkcja produkcyjna lub magazynowa (w przepisach oznaczana PM) i gęstość obciążenia ogniowego ponad 500 MJ/m²; obecność pomieszczenia zagrożonego wybuchem. Gęstość obciążenia ogniowego opisuje energię możliwą do uwolnienia przy spaleniu materiałów na jednostkę powierzchni; MJ/m² oznacza megadżule na metr kwadratowy.

W pozostałych strefach jedna jednostka przypada na każde 300 m², z wyjątkiem kategorii zagrożenia ludzi ZL IV. Rozporządzenie zastrzega również przypadki określone w przepisach szczególnych (rozporządzenie MSWiA, § 32 ust. 3). Kwalifikację konkretnej stajni trzeba ustalić dla jej rzeczywistego sposobu użytkowania i zagrożeń. Nie rozstrzyga o niej sama nazwa „stajnia”. Przy wątpliwościach kwalifikację ustala się z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Gaśnice rozmieszcza się w miejscach łatwo dostępnych i widocznych: przy wejściach do budynków, na korytarzach i przy wyjściach z pomieszczeń na zewnątrz, z dala od uszkodzeń mechanicznych i źródeł ciepła (rozporządzenie MSWiA, § 33 ust. 1). Z każdego miejsca, w którym może przebywać człowiek, do najbliższej gaśnicy nie może być dalej niż 30 m, a dostęp do gaśnicy ma mieć szerokość co najmniej 1 m (rozporządzenie MSWiA, § 33 ust. 2). Gaśnice podlegają przeglądom technicznym i konserwacji według Polskich Norm i instrukcji producenta, w okresach ustalonych przez producenta, nie rzadziej niż raz w roku (rozporządzenie MSWiA, § 3 ust. 2 i 3).

Instalacja elektryczna i urządzenia grzewcze

Materiałów palnych nie wolno przechowywać bliżej niż 0,5 m od urządzeń i instalacji, których powierzchnie mogą nagrzewać się powyżej 100°C (rozporządzenie MSWiA, § 4 ust. 1 pkt 8 lit. a). Na osłony punktów świetlnych nie wolno stosować materiałów palnych; wyjątkiem są materiały trudno zapalne i niezapalne umieszczone co najmniej 0,05 m od żarówki (rozporządzenie MSWiA, § 4 ust. 1 pkt 9). Opraw oświetleniowych, wyłączników i gniazd nie montuje się bezpośrednio na podłożu palnym, jeżeli ich konstrukcja nie zabezpiecza podłoża przed zapaleniem (rozporządzenie MSWiA, § 4 ust. 1 pkt 10). Elektrycznych urządzeń grzewczych nie ustawia się bezpośrednio na podłożu palnym, chyba że producent dopuszcza taki sposób użytkowania (rozporządzenie MSWiA, § 4 ust. 1 pkt 7).

Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego: kiedy jest wymagana

Właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów inwentarskich zapewniają i wdrażają instrukcję bezpieczeństwa pożarowego (rozporządzenie MSWiA, § 6 ust. 1). Instrukcja nie jest wymagana, jeżeli w obiekcie nie występuje strefa zagrożenia wybuchem, a kubatura brutto budynku inwentarskiego nie przekracza 1500 m³ (rozporządzenie MSWiA, § 6 ust. 8 pkt 2). Przepis mówi o kubaturze brutto budynku inwentarskiego, nie samej części z boksami.

Wymaganą instrukcję aktualizuje się co najmniej raz na 2 lata, a także po takich zmianach sposobu użytkowania obiektu lub procesu technologicznego, które wpływają na warunki ochrony przeciwpożarowej (rozporządzenie MSWiA, § 6 ust. 7). Ma być dostępna dla ekip ratowniczych (rozporządzenie MSWiA, § 6 ust. 9).

Ewakuacja koni: ustalenia przed pożarem

Przy pracach z płodami rolnymi trzeba zapewnić możliwość ewakuacji ludzi i sprzętu (rozporządzenie MSWiA, § 41 ust. 1 pkt 5). Ten punkt nie określa osobnego planu wyprowadzania koni. Nie zwalnia to z wymagań ewakuacyjnych dotyczących budynku ani z uwzględnienia sposobu postępowania na wypadek pożaru w wymaganej instrukcji bezpieczeństwa pożarowego (§ 6 ust. 1 pkt 3 i 5).

W organizacji ośrodka warto zawczasu ustalić podział zadań, miejsce dla wyprowadzonych koni oraz dostęp do kantarów i uwiązów. Plan nie może zakładać narażania ludzi przy ratowaniu zwierząt. Pomocą jest brytyjski przewodnik rządowy „Fire safety risk assessment: animal premises and stables”, przeznaczony dla Anglii; w Polsce jego zalecenia nie są przepisami. Ustalenia organizacyjne można połączyć z zasadami stajni opisanymi w poradniku Boks i warunki utrzymania.

Co sprawdzić w stajni

• Tablice zakazu palenia przy wejściach; przepis zakazuje palenia i ognia bliżej niż 10 m od siana i słomy.
• Gaśnice dobrane do grup pożarów, w stajni co najmniej grupy A, przy wejściach, na korytarzu i przy wyjściach; z każdego miejsca nie dalej niż 30 m, dostęp co najmniej 1 m.
• Przeliczyć jednostki środka gaśniczego: 2 kg na 100 m² albo na 300 m², według kwalifikacji strefy pożarowej.
• Przegląd i konserwacja gaśnic nie rzadziej niż raz w roku.
• Sterta na zewnątrz: 30 m od stajni drewnianej, 20 m od stajni z materiałów niepalnych z pokryciem co najmniej trudno zapalnym, 10 m od granicy działki, pas 2 m bez materiałów palnych 3 m od sterty.
• Materiały palne co najmniej 0,5 m od urządzeń nagrzewających się powyżej 100°C; osłony lamp niepalne albo trudno zapalne co najmniej 0,05 m od żarówki.
• Sprawdzić obowiązek instrukcji bezpieczeństwa pożarowego: zwolnienie budynku inwentarskiego do 1500 m³ wymaga także braku strefy zagrożenia wybuchem. Wymaganą instrukcję aktualizować co najmniej raz na 2 lata i po zmianach wpływających na ochronę przeciwpożarową.
• Ustalić podział zadań i miejsce dla wyprowadzonych koni, z zachowaniem bezpieczeństwa ludzi.